Yaz mevsimiyle birlikte yükselen hava sıcaklıkları, çocukların dışarıda daha fazla vakit geçirmesi, havuz ve deniz kullanımı ile açıkta satılan yiyeceklerin tüketimindeki artış, ishal vakalarında belirgin bir yükselişe yol açmaktadır. Özellikle küçük yaştaki çocuklarda görülen ishal genellikle hafif seyretse de, bazı durumlarda ciddi sıvı kaybına neden olarak hastanede tedavi gerektirebilir. Memorial Ankara Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Bölümü’nden Prof. Dr. Nisa Eda Çullas İlarslan, yaz döneminde alınacak temel hijyen önlemlerinin ishal vakalarını önemli ölçüde engelleyebileceği konusunda uyarıyor.
Enfeksiyon Kaynakları ve Belirtiler
Yaz ishallerinin büyük çoğunluğu bakteri, virüs ve parazit kaynaklı enfeksiyonlardan ileri gelmektedir. Sıcak hava koşulları mikroorganizmaların çoğalmasını kolaylaştırırken, uygun saklanmayan gıdalar, yetersiz yıkanmış meyve-sebzeler ve kirli su kaynakları enfeksiyon riskini artırır. Çocukların park, piknik, havuz ve deniz gibi ortak alanlarda bulunması, özellikle küçük yaştaki çocukların ellerini ve oyuncaklarını ağızlarına götürme alışkanlığı nedeniyle bulaşma ihtimalini yükseltir. Kış aylarında viral ishaller ön planda iken, yazın bakteriyel ve paraziter enfeksiyonlar daha sık görülür. Rotavirüs, norovirüs ve adenovirüs en yaygın viral etkenlerdir; Salmonella, Campylobacter, Shigella ve bazı E.coli türleri bakteriyel ishallerin ana nedenleridir. Giardia ve Entamoeba histolytica ise yaz aylarında görülen paraziter bağırsak enfeksiyonlarının başlıca sorumlularıdır.
Çocukluk çağı ishallerinin çoğu, yeterli sıvı desteği ve beslenmeyle birkaç gün içinde iyileşir. Ancak aşağıdaki belirtiler görüldüğünde derhal bir çocuk hekimine başvurulması hayati önem taşır: Ağız kuruluğu, ağlarken gözyaşı olmaması, gözlerde çöküklük, idrar miktarında azalma, aşırı uyku hali, tekrarlayan kusmalar, yüksek ateş, şiddetli karın ağrısı ve şişlik, dışkıda kan görülmesi, ağızdan sıvı alımını reddetme, altı aydan küçük bebeklerde ishal, kronik hastalığı olan çocuklarda ishal gelişimi ve yedi günden uzun süren şikâyetler. İshalin kendisinden ziyade, yol açabileceği sıvı kaybı en büyük risktir. Çoğu ishal vakası viral kaynaklı olduğu için antibiyotik gereksizdir; hekim kararı olmadan kullanılmamalıdır. Tedavinin anahtarı kaybedilen sıvı ve mineralleri yerine koymaktır. Anne sütü alan bebekler daha sık emzirilmeli, diğer çocuklara yeterli sıvı ve yaşına uygun beslenme sağlanmalıdır. Kusma durumunda az miktarda ve sık aralıklarla beslenme tercih edilmeli, oral rehidrasyon solüsyonları (ORS) kullanılmalıdır.
Hijyen ve Beslenme Önerileri
İshal sırasında çocukların beslenmesi tamamen kesilmemelidir. Yoğurt, pirinç lapası, makarna, haşlanmış patates, muz, şeftali, az yağlı et ve hafif sebze yemekleri gibi sindirimi kolay gıdalar tercih edilmelidir. Aşırı yağlı, baharatlı ve rafine şeker içeren yiyeceklerden, hazır meyve sularından ve gazlı içeceklerden kaçınılmalıdır. Havuz hijyenine dikkat etmek de önemlidir; çocuklar havuz suyunu yutmamalı, havuza girmeden ve çıktıktan sonra duş almalı, havuzların düzenli dezenfekte edildiğinden emin olunmalıdır. Özellikle bebeklerin ortak havuzlardan uzak tutulması tavsiye edilir. İshal geçiren çocuklar iyileştikten sonra birkaç gün daha havuz ve denize girmemelidir. El hijyeni, ishallerden korunmanın en etkili yoludur. Yemek hazırlamadan önce ve sonra, yemek yemeden önce, tuvalet sonrası, dışarıdan gelindiğinde ve hayvanlarla temas sonrasında eller en az 20 saniye boyunca sabun ve suyla yıkanmalıdır. Güvenilir içme suyu tüketimi, açıkta satılan gıdalardan uzak durulması, çiğ veya az pişmiş et ve süt ürünlerinin tüketilmemesi, meyve ve sebzelerin iyice yıkanması da alınabilecek önemli önlemlerdir. İlk 6 ay sadece anne sütüyle beslenme ve rotavirüs aşısı, ağır ishal enfeksiyonlarına karşı önemli koruma sağlar. Özetle, yaz aylarında görülen çocukluk çağı ishalleri, doğru hijyen, güvenli gıda ve yeterli sıvı desteğiyle büyük ölçüde önlenebilir veya hafif atlatılabilir.
