Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), 15 Temmuz 2026 tarihinde yayımladığı ikinci baskı rehberle, demansın ortaya çıkış riskini azaltmaya yönelik kapsamlı bir yol haritası sundu. Bu yeni rehberde, fiziksel aktiviteden sosyal etkileşimlere, kronik rahatsızlıkların kontrolünden hava kirliliğine kadar birçok değiştirilebilir risk faktörüne dikkat çekiliyor.
Yeditepe Üniversitesi Hastaneleri Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Canan Aykut Bingöl, demansın kesin bir tedavi yönteminin henüz bulunmadığını vurgulayarak, ömür boyu sürdürülecek koruyucu alışkanlıkların hastalığın riskini önemli ölçüde azaltabileceğini belirtti. Dünya genelinde milyonlarca insanı etkileyen demans, yaşlanan dünya nüfusuyla birlikte giderek daha ciddi bir halk sağlığı problemi haline geliyor. DSÖ'nün güncellediği “Demans Riskinin Azaltılması Rehberi”, hastalığın gelişim riskini düşürebilecek yaşam tarzı değişikliklerine dair en yeni bilimsel kanıtları bir araya getiriyor. Prof. Dr. Bingöl, 2019'daki ilk rehberin ardından hazırlanan bu ikinci baskının, son yıllardaki bilimsel veriler ışığında önemli ölçüde genişletildiğini ifade etti.
Demans Sıklığı Artıyor: Koruyucu Stratejiler Önemli
Prof. Dr. Canan Aykut Bingöl, 2021 itibarıyla dünya genelinde yaklaşık 57 milyon kişinin demansla yaşadığını ve bu kişilerin büyük bir kısmının düşük ve orta gelirli ülkelerde bulunduğunu hatırlattı. Demansı tamamen ortadan kaldıran veya geriye döndüren kesin bir tedavinin henüz mevcut olmadığını belirten Prof. Dr. Bingöl, “Bu nedenle, yaşam boyu uygulanabilecek koruyucu stratejiler, gelecekte demans görülme sıklığını azaltmada en etkili yaklaşım olarak kabul edilmektedir. Risk faktörlerinin önemli bir bölümü değiştirilebilir özelliktedir ve bunların erken dönemde kontrol altına alınması büyük önem taşımaktadır” diye ekledi.
Rehberde Yeni Risk Faktörleri ve Öneriler
Güncellenmiş rehberde, HIV, inme ve travmatik beyin hasarı gibi sekiz yeni risk faktörünün eklendiğini ve mevcut sekiz risk faktörüne ilişkin bilimsel kanıtların da yeniden değerlendirildiğini ifade eden Prof. Dr. Bingöl, önerilerin üç ana başlık altında toplandığını belirtti:
- Sağlıklı yaşam alışkanlıklarının desteklenmesi
- Demans riskiyle ilişkili sağlık sorunlarının etkin yönetimi
- Çevresel risk faktörlerinin azaltılması
Fiziksel Aktivite ve Sosyal Yaşamın Koruyucu Rolü
DSÖ rehberinde, düzenli fiziksel aktivite, bilişsel egzersizler ve sosyal yaşamın sürdürülmesinin özellikle vurgulandığını belirten Prof. Dr. Canan Aykut Bingöl, “Normal bilişsel işlevlere veya hafif bilişsel bozukluğa sahip yetişkinlerde bilişsel eğitim programları ve sosyal etkinliklere katılım öneriliyor. Düzenli fiziksel aktivite ise demans riskini azaltmada en güçlü bilimsel kanıtlarla desteklenen uygulamalar arasında yer alıyor” açıklamasında bulundu.
Kronik Hastalık Yönetimi ve Çevresel Faktörler
Rehber, yaşam tarzı değişikliklerinin yanı sıra kronik hastalıkların kontrolünün de demans riskini azaltmada önemli bir rol oynadığını gösteriyor. Prof. Dr. Bingöl, hipertansiyon, diyabet, obezite, yüksek kolesterol, işitme kaybı, uyku bozuklukları ve depresyon gibi sağlık sorunlarının uygun şekilde yönetilmesinin koruyucu etkisine dikkat çekti. Sigarayı bırakmanın güçlü bir öneri olarak yer aldığını, alkol tüketiminin sınırlandırılması ve sağlıklı beslenmenin de riski azaltmada kritik yaşam tarzı değişiklikleri arasında olduğunu dile getirdi.
Yeni rehberde ilk kez çevresel risk faktörlerine daha geniş yer verildiğini belirten Prof. Dr. Bingöl, özellikle hava kirliliğine uzun süre maruz kalmanın demans gelişimi açısından önemli bir risk faktörü olarak değerlendirildiğini söyledi.
Demans Riskini Azaltmak İçin 7 Öneri
Prof. Dr. Canan Aykut Bingöl, demans riskini düşürmek için günlük yaşamda uygulanabilecek yedi öneriyi paylaştı:
- Düzenli fiziksel aktivite yapın.
- Sosyal yaşamın içinde kalın, sosyal ilişkilerinizi sürdürün.
- Tansiyon, diyabet ve kolesterol gibi kronik hastalıklarınızı kontrol altında tutun.
- Sigara kullanmayın, alkol tüketimini sınırlayın.
- Akdeniz tipi dengeli ve sağlıklı beslenin.
- İşitme ve görme kayıplarını ihmal etmeyin, gerektiğinde tedavi olun.
- Düzenli ve kaliteli uyuyun, beyin sağlığını destekleyen yaşam alışkanlıkları edinin.
